PPK w pytaniach i odpowiedziach

Pracownicze Plany Kapitałowe są powszechnym, dobrowolnym i w pełni prywatnym systemem stworzonym w celu gromadzenia oszczędności długoterminowych przez pracowników. Wpłaty w ramach programu będą dokonywane zarówno przez pracowników, pracodawców, jak i państwo. Uczestnik programu PPK zgromadzony kapitał będzie mógł wypłacić po osiągnięciu 60 roku życia. Program zakłada jednak elastyczny dostęp do gromadzonego kapitału – uczestnik w każdej chwili może wycofać swoje środki, jednak musi się liczyć z poniesieniem kosztów (zapłaceniem podatku od zysków kapitałowych i utratą zasileń od państwa, a także części wpłat pracodawcy). Ustawa o PPK przewiduje jednak szczególne przypadki, w których uczestnik PPK może skorzystać ze zgromadzonego kapitału bez konieczności poniesienia dodatkowych kosztów (może to mieć miejsce np. w przypadku ciężkiej choroby swojej lub osoby najbliższej, a także w przypadku chęci sfinansowania wkładu własnego na zakup nieruchomości) .

Program będzie wdrażany stopniowo. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2019 roku, ale pierwsze firmy - zatrudniające co najmniej 250 pracowników (według stanu na 31 grudnia 2018 roku) - zaczną się do niej stosować od 1 lipca 2019 roku. Mniejsi pracodawcy zatrudniający co najmniej 50 osób (według stanu na 30 czerwca 2019 roku) mają czas do 1 stycznia 2020. Obowiązkiem utworzenia PPK od 1 lipca 2020 zostaną objęte firmy zatrudniające co najmniej 20 pracowników (według stanu na 31 grudnia 2019 roku). W ostatniej kolejności, bo od 1 stycznia 2021 roku do ustawy zaczną się stosować jednostki sektora finansów publicznych oraz pozostali pracodawcy.

Podmioty skupione w grupach kapitałowych mogą tworzyć PPK wcześniej tj. w tym samym terminie co największy pod względem liczby osób zatrudnionych podmiot z danej grupy kapitałowej (w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości), w ramach której funkcjonują.

Do systemu PPK będą zapisywani automatycznie wszyscy pracownicy między 18 a 54 rokiem życia, za których pracodawca odprowadza składki na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe (zarówno na umowie o pracę jak i umowie zlecenie), którzy nie złożą pracodawcy deklaracji o rezygnacji z wpłat do PPK. Osoby pomiędzy 55 a 70 rokiem życia mogą przystąpić do PPK dobrowolnie po złożeniu do pracodawcy odpowiedniego wniosku. Uczestnictwo w PPK osoby liczącej więcej niż 70 lat jest możliwe jeśli złożyła wniosek pracodawcy o rozpoczęcie naliczania wpłat do PPK przed ukończeniem przez nią 70 roku życia. W takim przypadku może ona uczestniczyć w PPK, a osiągnięcie przez nią wieku lat 70 nie powoduje jej wyjścia z systemu PPK.

Z obowiązku utworzenia PPK zwolnione są jedynie firmy posiadające - w dniu rozpoczęcia stosowania do nich przepisów ustawy o PPK - Pracownicze Programy Emerytalne (PPE). Pod warunkiem, że do PPE przystąpi minimum 25% pracowników firmy, a składka do PPE będzie wynosić co najmniej 3,5% wynagrodzenia brutto. Co więcej intepretacja PFR wskazuje, że powyższe warunki powinny być spełnianie przez pracodawcę w 4 datach odległych od siebie o 6 miesięcy , wskazanych ustawie o PPK

Każdy pracodawca jest zobowiązany do objęcia PPK wszystkich swoich pracowników, na rzecz których odprowadza składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, którzy są w wieku od 18 do 54 lat. Pracownik do systemu zostaje zapisany automatycznie, ale posiada możliwość odstąpienia od udziału w programie poprzez złożenie pracodawcy pisemnej deklaracji rezygnacji z wpłat do PPK. Warto pamiętać, że pracownik będzie ponownie, automatycznie włączony do programu PPK co cztery lata od pierwszego zapisu do PPK. Każdy pracownik może także w dowolnym momencie znów zapisać się do PPK jak też zrezygnować z dokonywania wpłat do PPK.

W ramach PPK wyróżnia się wpłaty podstawowe i dodatkowe. Minimalna wpłata pracownika, jaka będzie przekazywana na jego rachunek PPK wyniesie 2% wynagrodzenia brutto, potrącanego z pensji netto, natomiast pracodawca będzie wpłacał z własnych środków 1,5% wynagrodzenia brutto uczestnika PPK. Co więcej, Państwo ze środków Funduszu Pracy przekaże na rachunek uczestnika PPK tzw. „wpłatę powitalną” w wysokości 250zł, a w kolejnych latach będzie dopłacać rokrocznie 240 zł. Otrzymanie powyższych zasileń jest warunkowane spełnieniem przez uczestnika przesłanek określonych w ustawie o PPK. Dodatkowo pracodawca oraz pracownik mogą zwiększyć wpłacane kwoty, każdy do maksymalnie 4% wynagrodzenia brutto uczestnika PPK. W sumie odprowadzana do PPK kwota nie może przekroczyć 8% wynagrodzenia brutto osoby zatrudnionej.

Pracownik posiada możliwość obniżenia obowiązkowej wpłaty podstawowej do PPK do poziomu nie niższego niż 0,5% swojego wynagrodzenia brutto, jeśli złoży odpowiednią deklarację, że jego zarobki nie przekraczają 1,2 krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Za obliczenie wysokości miesięcznych wpłat oraz za ich terminowe dokonanie odpowiedzialny jest zatrudniający. Pracodawca w imieniu swoim oraz pracownika odprowadza wpłaty do instytucji finansowej zarządzającej PPK.

Oprócz wpłat pracodawcy i pracownika, każdy uczestnik otrzyma z Funduszu Pracy tzw. wpłatę powitalną w wysokości 250 zł, która będzie przysługiwała uczestnikowi po upływie 3 miesięcy oszczędzania w PPK i następnie zostanie zaewidencjonowana na rachunku uczestnika, pod warunkiem zarejestrowania w tym czasie wpłat podstawowych. W ramach oszczędzania w PPK z Funduszu Pracy finansowana będzie również tzw. dopłata roczna, w wysokości 240 zł, z tym że warunkiem jej otrzymania jest dokonanie wpłat ze wszelkich rodzajów wpłat na rachunek uczestnika PPK określonej kwoty w danym roku kalendarzowym. W roku 2019 jest to kwota 472,50 zł.

Za wybór instytucji finansowej, która będzie prowadziła PPK w danym przedsiębiorstwie, odpowiedzialny jest podmiot zatrudniający. Jest to jego obowiązek, ale pracodawca podejmuje decyzję w porozumieniu z zakładową organizacją związkową. W przypadku, kiedy w firmie nie działa organizacja związkowa, firma wybiera instytucję finansową w porozumieniu z reprezentacją osób zatrudnionych.

Pracodawca zawiera umowę z podmiotem prowadzącym PPK umowę o zarządzanie PPK, a następnie w imieniu i na rzecz pracowników umowę o prowadzenie PPK.

Instytucją finansową upoważnioną do prowadzenia PPK może być wyłącznie fundusz inwestycyjny zarządzany przez TFI (towarzystwo funduszy inwestycyjnych), fundusz emerytalny zarządzany przez PTE lub PrTE (powszechne lub pracownicze towarzystwo emerytalne) lub zakład ubezpieczeń. Pracodawca ma możliwość nawiązania współpracy z wyłącznie jednym podmiotem zarządzającym instytucją finansową umieszczoną w ewidencji PPK na portalu www.mojeppk.pl.

Zgodnie z ustawą o pracowniczych planach kapitałowych środki wpłacane do PPK będą pochodziły z trzech źródeł: od pracodawców, pracowników oraz ze środków Funduszu Pracy (od państwa).

Celem Pracowniczych Planów Kapitałowych jest zwiększenie stopy oszczędności Polaków oraz zapewnienie im większego bezpieczeństwa finansowego i wyższego standardu życia na emeryturze.

Pracodawcy w imieniu osób zatrudnionych zawierają umowę z wybraną instytucją finansową na prowadzenie Pracowniczych Planów Kapitałowych. PPK opiera się na zasadzie domyślnego zapisu, tzn. wszyscy zatrudniani mają zostać zgłoszeni do oszczędzania. Pracodawca co miesiąc odprowadza określoną wpłatę do instytucji finansowej, która zarządza środkami gromadzonymi przez uczestnika PPK. Firma co cztery lata będzie ponownie zapisywać do PPK pracowników, którzy nie uczestniczą w programie.

Oszczędzanie w ramach programu PPK jest powszechne, ale i dobrowolne. Co prawda pracownik będzie automatycznie przypisywany do PPK, to jednak w każdej chwili będzie miał możliwość rezygnacji z oszczędzania na podstawie złożonej u pracodawcy. pisemnej deklaracji o rezygnacji z wpłat/ Program przewiduje mechanizm ponownego automatycznego włączenia do PPK co cztery lata od złożenia deklaracji o rezygnacji. Obowiązkiem pracodawcy będzie poinformowanie pracownika o ponownym włączeniu do systemu.

Każda zatrudniona osoba w wieku 18 - 54 lat zostanie automatycznie zapisana do PPK. Starsi zatrudnieni (w wieku od 55 do 69 lat) mogą dołączyć do programu dobrowolnie, po złożeniu odpowiedniego wniosku pracodawcy.

Termin przystąpienia pracodawcy do PPK zależeć będzie od liczby zatrudnianych pracowników.

Według przyjętego harmonogramu od 1 lipca 2019 roku obowiązkiem tworzenia PPK zostaną objęci wszyscy przedsiębiorcy zatrudniający co najmniej 250 osób (według stanu na 31 grudnia 2018 roku). Od 1 stycznia 2020 roku o programu dołączą firmy zatrudniające od 50 do 249 pracowników (według stanu na 30 czerwca 2019 roku). Firmy, gdzie jest co najmniej 20 osób (według stanu na 31 grudnia 2019 roku) przystąpią do PPK 1 lipca 2020 roku. Natomiast z dniem 1 stycznia 2021 roku obowiązkiem utworzenia PPK zostaną objęci pozostali pracodawcy oraz jednostki sektora finansów publicznych.

Podmioty działające w ramach grup kapitałowych w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości mogą przystępować do tworzenia PPK wcześniej tj. łącznie z największym pod względem liczby zatrudnionych podmiotem z grupy kapitałowej, w ramach której funkcjonują.

Tak. Zgodnie z ustawą osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia będą objęte PPK ale pod warunkiem, że wynagrodzenie wypłacane z tej umowy podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Oznacza to, że tylko niektóre umowy zlecenia będą się kwalifikowały do objęcia obowiązkiem dokonywania wpłat do PPK.

Pracodawca nie ma obowiązku tworzenia PPK, jeśli oferuje swoim pracownikom Pracowniczy Program Emerytalny i odprowadza do tego PPE składki w wysokości co najmniej 3,5% wynagrodzenia. Warunkiem zwolnienia z obowiązku uczestnictwa w PPK jest również objęcie PPE co najmniej 25% osób zatrudnianych w przedsiębiorstwie.

Zarówno wszystkie wpłaty, jak i dopłaty roczne będą ewidencjonowane na rachunku w funduszu emerytalnym, funduszu inwestycyjnym lub ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym. W ramach tych funduszy, zwanych funduszami zdefiniowanej daty będą inwestowane środki uczestników PPK.

Organem odpowiedzialnym za nadzór PPK jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF).

Zgodnie z ustawą o Pracowniczych Planach Kapitałowych środki gromadzone w PPK stanowią własność uczestnika PPK z zastrzeżeniem art. 105. Przepis ten określa warunki zwrotu środków zgromadzonych w PPK.

Tak, z tym że ustawodawca przewidział w pierwszej kolejności, ze połowa takich środków trafi do małżonka byłego uczestnika. Natomiast pozostałe środki zgromadzone w ramach PPK w przypadku śmierci uczestnika będą podlegać dziedziczeniu. Jeżeli uczestnik nie postanowi inaczej, to trafią one do jego spadkobierców zgodnie z dziedziczeniem ustawowym lub na podstawie jego testamentu. Jednakże zgodnie z przepisami ustawy o PPK uczestnik może złożyć pisemne oświadczenie, w którym ma możliwość wskazania osób uprawnionych do dziedziczenia środków z PPK.

Wpłaty na PPK będą ewidencjonowane przez wybrany fundusz emerytalny, fundusz inwestycyjny lub ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy, który zgodnie z przepisami ustawy o PPK będzie lokował środki zgodnie z interesem uczestników PPK, przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad ograniczania ryzyka inwestycyjnego. Mogą to być zasadniczo inwestycje tak w akcje, jak też w papiery dłużne polskie lub zagraniczne, przy założeniu, że te ostatnie nie przekroczą 30% łącznej wartości aktywów. Dzięki tzw. Funduszom Zdefiniowanej Daty – polityka inwestycyjna będzie uzależniona od wieku uczestnika PPK.

PPK to powszechny system oszczędnościowy, który dotyczy wszystkich osób zatrudnionych, na rzecz których pracodawca odprowadza obowiązkowe składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe i, będących przed 55 rokiem życia (lub będących przed 70 rokiem życia, jeśli takie osoby złożyły pracodawcy stosowną deklarację przystąpienia do PPK).

W każdym czasie na zasadach indywidualnych uczestnicy PPK będą mogli zrezygnować z dokonywania wpłat do PPK czyniąc to w postaci złożenia pracodawcy odpowiedniej pisemnej deklaracji z rezygnacji z wpłat do PPK. Pracownicy zostaną ponownie włączeni do systemu PPK po upływie czterech lat od złożenia rezygnacji. Obowiązkiem pracodawcy będzie poinformowanie pracownika o ponownym przystąpieniu do programu.

Środki zgromadzone w PPK będzie można wypłacić w dowolnym momencie po osiągnięciu przez uczestnika 60 roku życia, po złożeniu odpowiedniego wniosku. Domyślnie wypłata z PPK będzie podzielona na część wypłacaną jednorazowo (25% środków) oraz część wypłacaną przez 10 lat w 120 miesięcznych ratach (75% środków). Uczestnikowi PPK przysługuje prawo do złożenia wniosku o jednorazową wypłatę całości środków lub wypłatę środków w mniejszej liczbie rat, będzie wówczas naliczony podatek od zysków kapitałowych.

Wypłaty z PPK przed osiągnięciem 60 roku życia będą możliwe w wyjątkowych przypadkach, takich jak np. użycie w celu pokrycia wkładu własnego lub wykorzystanie do 25% zgromadzonych środków w przypadku poważnego zachorowania uczestnika PPK, jego małżonka lub dziecka. W każdym czasie można dokonać tzw. zwrotu z PPK, ale to rozwiązanie wiąże się z potrąceniami ze zgromadzonego kapitału.

Nowy pracodawca zapisze nowego pracownika do prowadzonego przez tego pracodawcę PPK po trzech miesiącach zatrudnienia w tym podmiocie zatrudniającym. Może to oznaczać podjęcie oszczędzania w innej niż dotychczas instytucji finansowej, prowadzącej PPK. Ale uczestnik nie ma obowiązku przekazania środków do PPK nowego pracodawcy. Oznacza to, że oszczędności mogą być przez jedną osobę gromadzone w ramach różnych PPK. Aby środki „podążały” za pracownikami, po zmianie pracy należy złożyć nowemu pracodawcy oświadczenie o dotychczasowych rachunkach PPK. Na jego podstawie pracodawca będzie wnioskował o wypłatę środków z poprzednich rachunków PPK uczestnika do tego, z którym sam ma podpisaną umowę o zarządzanie PPK.

Oszczędności będzie można wypłacić w dowolnym momencie po osiągnięciu 60 roku życia – domyślnie 25% od razu, natomiast pozostałe 75% rozłożone na miesięczne raty wypłacane przez 10 lat. Liczbę rat będzie można jednak zmienić.

Jeśli zechcemy wypłacić środki szybciej, zapłacimy od wypracowanych zysków podatek od dochodów kapitałowych. Jeśli natomiast zdecydujemy się zwiększyć liczbę rat i tym samym okres, w którym będą wypłacane będzie dłuższy niż 10 lat – nasze pieniądze nadal będą „pracować” na dodatkowe odsetki.

To wszystko zależy od tego jak długo i ile będziemy odkładać na PPK. Przykładowo, dla osoby zarabiającej średnią krajową (GUS, 2017), podstawowy wymiar wpłat do PPK (3,5% wartości wynagrodzenia brutto), po 25 latach oszczędzania przyniesie 113 tys. zł wpłaconych środków. Po 40 latach może to być aż 288 tys. złotych wpłat. Jeśli ktoś zdecyduje się na najwyższą możliwą wpłatę (8%), odpowiednio po 25 i 40 latach, jego świadczenie może wynieść aż 242 i 617 tys. złotych. To oczywiście przykładowe kwoty dokonanych wpłat, które są uzależnione od wielu czynników. Należy pamiętać że PPK to plan o zdefiniowanej wpłacie (defined contribution - DC) gdzie zobowiązaniem pracodawcy jest terminowe dokonanie prawidłowo naliczonych kwot wpłat, a nie zaś wynik z inwestycji. Oczywiście gromadzone w ramach PPK środki będą inwestowane i pomnażane przez fundusze, jednakże w ramach PPK całe ryzyko inwestycyjne spoczywa na uczestnika PPK, nie zaś na pracodawcy. Ani pracodawca ani fundusze zdefiniowanej daty w ramach PPK nie gwarantują utrzymania wartości kapitału wpłacanego do PPK ani też wypracowania jakichkolwiek zysków. W ramach PPK nie można też wykluczyć ryzyka poniesienia strat. Ryzyko inwestycyjne danego funduszu dopasowane jest względem średniego wieku przypisanych do niego uczestników.

Tak – w dwóch przypadkach wypłaty nie wiążą się z utratą korzyści podatkowych. Będzie można wypłacić do 100% zgromadzonych środków w celu wykorzystania ich na pokrycie wkładu własnego przy zaciąganiu kredytu na zakup, budowę lub przebudowę domu lub mieszkania (dotyczy to tylko uczestników PPK przed 45 rokiem życia). Jednak w ciągu 15 lat należy zwrócić pożyczony kapitał. Istnieje również możliwość bezzwrotnej wypłaty do 25% zgromadzonych środków w przypadku poważnego zachorowania uczestnika PPK, jego małżonka lub dziecka.

Jeśli zechcemy wypłacić kapitał po 60 roku życia szybciej niż przewiduje to ustawa (w okresie krótszym niż 10 lat), będziemy musieli zapłacić od osiągniętego zysku podatek od dochodów kapitałowych.

Od momentu wejścia w życie ustawy, firmy będą miały kilkanaście miesięcy na zawarcie umowy o zarządzanie PPK z wybraną instytucją finansową. Obowiązek zawierania umów ma być wprowadzany stopniowo a konkretny termin uzależniony jest do wielkości pracodawcy mierzonej liczbą osób zatrudnionych. W odniesieniu do podmiotów zatrudniających co najmniej 250 osób trzymiesięczny okres ma być liczony od 1 lipca 2019 roku. Dla tych, które zatrudniają minimum 50 pracowników – od 1 stycznia 2020, minimum 20 pracowników – 1 lipca 2020, a dla pozostałych od 1 stycznia 2021 roku.

Rolą Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR) jest przede wszystkim organizacja oraz ewidencjonowanie PPK. Ma on m.in. czuwać nad listą osób uprawnionych do uzyskania dopłaty rocznej, a także weryfikować dane dotyczące płatników składek i instytucji finansowych prowadzących PPK. Dodatkowo, odpowiada także za portal PPK i decyduje o tzw. wyznaczonej instytucji finansowej.

Aby zapewnić możliwość porównania ofert instytucji finansowych, z którymi można podpisać umowę o zarządzanie PPK, stworzony został portal informacyjny www.mojeppk.pl prowadzony przez Polski Fundusz Rozwoju. Oprócz niego, warto zapoznać się z samą ustawą, dostępną na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Szczegółowe informacje o tym w jaki sposób oszczędzać w PPK znajdują się także na naszej stronie.

Tak – w dwóch przypadkach wypłaty nie wiążą się z utratą korzyści podatkowych. Będzie można wypłacić do 100% zgromadzonych środków w celu wykorzystania ich na pokrycie wkładu własnego przy zaciąganiu kredytu na zakup, budowę lub przebudowę domu lub mieszkania (dotyczy to tylko uczestników PPK przed 45 rokiem życia). Jednak w ciągu 15 lat należy zwrócić pożyczony kapitał. Istnieje również możliwość bezzwrotnej wypłaty do 25% zgromadzonych środków w przypadku poważnego zachorowania uczestnika PPK, jego małżonka lub dziecka.

Jakość gwarantują